Krótko o… książkach cz. 63

Wikingowie, jakich nie znaliście (bo nikt o nich nie pytał)

Idąc za ciosem postanowiłem wrzucić kolejne polecajki wakacyjnych lektur. Ostatnio było fantasy wykorzystujące nordyckie mity, a dziś książki o średniowiecznych mieszkańcach Skandynawii, czasami błędnie nazywanych wikingami.

Eleanor Barraclough, Nieznane oblicze Wikingów. Zapomniane opowieści nordyckiego świata

Kiedy myślimy „wiking”, nasza wyobraźnia podsuwa nam gotowy zestaw klisz: ryczący brodacz, topór wzniesiony do ciosu, płonący klasztor i krew bryzgająca na tarcze. Tymczasem Eleanor Barraclough w swojej książce Nieznane oblicze Wikingów. Zapomniane opowieści nordyckiego świata robi coś wspaniałego – gasi ten hollywoodzki pożar i zaprasza nas do zgaszonego ogniska, by wspólnie rozdmuchać jego żar i przyjrzeć się temu, co naprawdę po sobie zostawili. To nie jest kolejna kronika podbojów królów i bezwzględnych jarlów. To fascynująca, napisana z lekkością podróż do świata ludzi, którzy żyli w cieniu wielkiej historii.

Autorka stawia na podział rzeczowy i zamiast nudnej chronologii, buduje narrację wokół konkretnych, namacalnych mikro historii. Przewodnikami po nordyckim świecie stają się tu przedmioty codziennego użytku i zapiski, które cudem przetrwały wieki. Historię epoki odkrywamy m.in. poprzez: dziecięce rysunki wydrapane na brzozowej korze, grzebień znaleziony w torfowisku czy zapiski z życia codziennego (w tym genialną, autentyczną wiadomość od rozzłoszczonej żony do męża, który zbyt długo biesiadował w tawernie).

Barraclough pokazuje bezkresny zasięg nordyckiego świata – od zamarzniętych pustkowi Grenlandii i Arktyki, przez rzeczne szlaki Eurazji, aż po tętniące życiem Bizancjum i islamskie kalifaty.  Nieznane oblicze Wikingów to książka, która uświadamia nam, że wielką historię tworzą małe momenty.

Cat Jarman, Władcy rzek. Nowa historia wikingów

Książka Cat Jarman Władcy rzek. Nowa historia wikingów to jedna z tych pozycji popularnonaukowych, które całkowicie przedefiniowują nasze podręcznikowe wyobrażenia o przeszłości. Konstrukcja tej książki przypomina rasowy kryminał. Punktem wyjścia dla autorki jest jeden, mały, niepozorny paciorek z karneolu (pomarańczowo-czerwonego kamienia szlachetnego), odnaleziony w masowym grobie Normanów w Repton w Anglii. Jarman, jako zawodowa bioarcheolożka, postanawia zadać fundamentalne pytanie: „Jak ten konkretny przedmiot, pochodzący z Indii lub Gujarat, trafił do grobu skandynawskiego wojownika w brytyjskiej ziemi?”

Największą siłą książki jest nowoczesny warsztat naukowy autorki. Jarman nie przepisuje starych, często stronniczych kronik mnichów. Zamiast tego oddaje głos samym zmarłym, stosując najnowocześniejsze techniki laboratoryjne: analiza izotopowa, badania DNA i Analiza diety. Dzięki temu dowiadujemy się, że Wielka Armia Pogan, która najechała Anglię, nie była jednolitą etnicznie masą Skandynawów, ale kosmopolityczną zbieraniną ludzi z różnych zakątków ówczesnego świata. Tytułowi „Władcy rzek” to Normanowie, którzy z niesamowitą biegłością potrafili nawigować swoimi łodziami o płaskim dnie nie tylko po wzburzonych morzach, ale przede wszystkim po rzekach takich jak Dniepr czy Wołga. Jarman pokazuje Normanów jako pragmatycznych handlarzy, bezwzględnych dyplomatów i globalnych biznesmenów.

Cat Jarman pisze z ogromną pasją, którą czuć na każdej stronie. Każdy rozdział zaczyna się od krótkiej, sfabularyzowanej scenki, która ma pomóc czytelnikowi wyobrazić sobie realia epoki, po czym autorka płynnie przechodzi do twardych faktów i analiz.

A jeśli ktoś chciały sobie pogłębić wiedzę historyczną na temat mieszkańców Skandynawii to polecam takie książki jak:

Kim Hjardar, Furia ludzi Północy

Philip Parker, Wikingowie. Najeźdźcy z Północy

Angelo Forte, Richard Oram, Państwa Wikingów. Podboje – władza – kultura. Wiek IX-XI